Zapowiedzi
W przygotowaniu: Z historii wielickich Żydów
„My, kilku ocalonych z Wieliczki, którzy mieszkamy obecnie w Izraelu i Ameryce, zdecydowaliśmy się, być może za późno, by pójść w ślady innych mniejszych bądź większych społeczności żydowskich i opublikować materiały świadczące o cierpieniu naszych rodziców, braci, sióstr, mężów, dzieci, żon i innych naszych bliskich, którzy zginęli podczas Holokaustu”. Tak dr Moshe Yahrblum zaczął przedmowę do książki „The Jewish Community of Wieliczka. Memorial Book.” Książka ta została wydana w Izraelu w 1980 roku przez Wieliczka Association w Izraelu.
Z podobną myślą – o ocalaniu śladów przeszłości – do wydania kolejnej książki przygotowuje się nasze wydawnictwo. Najnowszy projekt dotyczyć będzie obywateli wielickich pochodzenia żydowskiego – zarówno tych, których znamy z tekstów źródłowych, pamiętników czy wspomnień, jak i tych, których mieliśmy zaszczyt i przyjemność poznać osobiście – a którzy, pomimo że już dawno przestali być Wieliczanami per se – noszą ten status w sercach i przywracają go sobie we wspomnieniach. Tematyka żydowska mocno zapisała się w historii miasta, a przetrwała głównie dzięki przekazom ludzi, którzy przeżyli Zagładę i uznali za swój obowiązek dać świadectwo. Wśród tych tekstów znaleźć możemy przejmujące relacje Marii Perlberger czy Leny Küchler, interesujące i niezwykłe dzieje Alfreda Laxa ps. Adam Oko, z naukową rzeczowością spisaną przez Michała Zellnera informacje o nazistowskim okrucieństwie, czy pamiętnik Marii Bill-Bajorkowej, przedwojennej radnej wielickiej. Pokusimy się także o rekonstrukcję genealogii i losów rodzin żydowskich w Wieliczce. Friedmanowie, Lichtowie, Perlbergerowie – te nazwiska znają nawet dzisiejsi Wieliczanie – nie wiedzą natomiast, jakie były losy ludzi, którzy przed wojną stanowili pokaźny procent populacji miasta. Teksty te zostaną uzupełnione o w większości nie publikowane do tej pory zdjęcia – pochodzące zarówno ze zbiorów prywatnych, jak i archiwów Yad Vashem, Żydowskiego Instytutu Historycznego czy Fundacji Shalom.
Mamy nadzieję, że nasza kolejna ksiązka stanie się niewielkim przyczynkiem chroniącym fragmenty ważnych historii przed zapomnieniem.
Poniżej prezentujemy fragmenty tekstów oraz materiałów zdjęciowych, które napływają do nas, lub do których docieramy sami, a które – po wyborze i obróbce edytorskiej – znajdą się w książce.
Heniek i Moniek Salomon: “Wspomnienia”
Yehoshua Freifeld: “Z Polski do Izraela przez Rosję”
Justyna Kutrzeba, “Friedmanowie (1810-1939)”
I. Klein, “Moja tułaczka” (fragmenty)
Uri Shmueli, “Sein Kampf albo ewolucja Holokaustu”