Spis treści

Od wydawcy


Józef Piotrowicz: Siercza w pradziejach i okresie staropolskim.

1. Siercza i sąsiednie tereny w pradziejach i początkach średniowiecza.

(Położenie geograficzne; Budowa geologiczna i przeobrażenia powierzchniowe; Zmiany klimatu i środowiska naturalnego. Pierwsi ludzie; Poszukiwana archeologiczne w rejonie wielickim; Odkrycia archeologiczne w Sierczy i okolicy; Początki i rozwój osadnictwa w rejonie obecnej gminy Wieliczka. Paleolit; Mezolit; Neolit i początki warzelnictwa; Ludność kultury lendzielskiej; Osadnictwo kultury pucharów lejkowatych; Ludność kultury ceramiki sznurowej; Przyczyny rozkwitu osadnictwa neolitycznego; Epoka brązu; Kultura łużycka; Przemiany etniczne i kulturowe w okresie lateńskim i wpływów rzymskich; Osady z okresu lateńsko-rzymskiego w Wieliczce i je okolicach; Powstanie regionalnego centrum osadniczego w kotlinie wielickiej (X-XIII wiek); Wczesnośredniowieczne obiekty przemysłu solnego w Wieliczce (X-XIII wiek); Osady na obrzeżach kotliny wielickiej we wczesnym średniowieczu; Wczesnośredniowieczne osady na Pogórzu Wielickim i w pradolinie Wisły; Uwarunkowania rozwojowe Sierczy w pradziejach)

2. Siercza w epoce piastowskiej i jagiellońskiej.

(Piśmiennictwo historyczne poświęcone Sierczy; Źródła do dziejów Sierczy; Siercza – wiek i herb miejscowości; Pochodzenie nazwy Siercza; Średniowieczna Siercza – wieś klasztoru tynieckiego; Rola Sierczy w pozyskiwaniu soli dla klasztoru w Tyńcu; Przeniesienie Sierczy na prawo niemieckie; Osady sąsiadujące z Sierczą od średniowiecza; Zasięg terytorialny Sierczy i jej skupiska osadnicze; Wieś Wolica; Trzebienie lasów w sąsiedztwie Wieliczki; Sieć drożna rejonu Sierczy w czasach Piastów i Jagiellonów; Rozluźnienie się związków Sierczy z klasztorem w Tyńcu; Pierwsi prywatni dziedzice Sierczy (od XIV wieku); Rycerz Paszek Dołuski i inni posiadacze Sierczy; Transakcje i konflikty dziedziców Sierczy z mieszczanami Wieliczki w XV wieku; Wieliczka jako rynek zbytu dla okolicznych wsi; utrwalenie się posiadania Sierczy w rekach Dołuskich; Siercza, Wolica i rejon wielicki pod koniec XV wieku i w początkach XVI wieku; Pogorszenie sytuacji chłopów i mieszczan u schyłku epoki jagiellońskiej)

3. Rola Sierczy w latyfundium Lubomirskich i jej późniejsze losy (do 1772 roku).

(Kryzys gospodarki drobnej szlachty i początki kariery Lubomirskich; Ostatni przed Lubomirskimi dziedzice Sierczy i Wolicy; Sebastian Lubomirski – twórca latyfundium; Przejęcie Sierczy i Wolicy; „Lubomierz” – prywatny szyb Lubomirskich w Lednicy; Magnat i dygnitarz łamiący prawo; Zbiegostwo chłopów z dóbr szlacheckich; Kontakty chłopów z Sierczy i Wolicy z Wieliczką; Związki Wolicy z kościołem oo. dominikanów w Krakowie; Stanisław Lubomirski – twórca szybu „Kunegunda” w Sierczy; Próby wcielenia „Kunegundy” do żupy wielickiej; Posiadłości i dochody Stanisława Lubomirskiego; Dalsze próby zgłębienia szybów w Sierczy; Umowy Lubomirskich z żupnikami krakowskimi dotyczące kopalni w Sierczy; Przejściowa utrata Sierczy przez Lubomirskich w 1651 roku; Podległość chłopów w Sierczy sądownictwu żupy wielickiej; Świadczenia kopalni „Kunegunda” na rzecz królewskiej kaplicy na Wawelu; Powrót Sierczy i kopalni „Kunegunda” do rąk Lubomirskich; Świadczenia z dochodów Sierczy dla karmelitów i pijarów; Zwolnienia z poddaństwa; Kradzieże soli w latach demoralizacji po „potopie”; Zabiegi Lubomirskich o utwierdzenie ich praw do wydobywania soli; Produkcja i zbyt soli sierczańskiej od drugiej połowy XVII wieku; Końcowe lata prywatnej kopalni Lubomirskich; Likwidacja prywatnego szybu na Klaśnie; Liczba i kategorie pracowników żupy w Sierczy; Koszty i wielkość produkcji w kopalni sierczańskiej; Bunt górników „Kunegundy” w 1679 roku; Ludność Sierczy i Wolicy oraz jej zajęcia do początków XVIII wieku; Latyfundium Lubomirskich w okresie schyłkowym; Dwory i poddani wsi Pogórza Wielickiego w końcu XVII wieku na przykładzie Grajowa; Próba ożywienia handlu lokalnego w czasach saskich; Rozdział Sierczy i zatargi jej posiadaczy z władzami Wieliczki; Żydzi w Wieliczce i okolicy w XVIII wieku; Początki osady żydowskiej na Klaśnie; Upadek praworządności u schyłku Rzeczypospolitej; Zabiegi Lubomirskich o rekompensatę za kopalnię „Kunegunda”; Siercza w końcowych latach przed zaborem austriackim)

Bogusław Krasnowolski: Dzieje Sierczy od 1772 roku do współczesności.
Wprowadzenie.

1. Między pierwszym rozbiorem Polski (1772 rok) a rzezią galicyjską (1846 rok) i uwłaszczeniem (1848 rok).

(Działania zaborcy; Siercza na przełomieXVIII/XIX wieku; Dwór; Wieś i jej mieszkańcy; Rabacja; Żydowskie Klasno)

2. Od uwłaszczenia do I wojny światowej (1848-1918).

(Wieś, jej kultura i mieszkańcy; Żydowskie Klasno)

3. Siercza w II Rzeczypospolitej (1918-1939).

(Wieś i jej mieszkańcy; Działalność urszulanek; Żydowskie Klasno i sierczańscy Żydzi)

4. Pod okupacją hitlerowską.

(Wrzesień 1939 roku i początki rządów niemieckich; Holocaust; Życie na wsi i terror okupanta; Klasztor urszulanek, terror i życie religijne; Ruch oporu; Kolaboracja; „Wyzwolenie”)

5. Po II wojnie światowej.

Siercza w latach 1945-1949; W dobie stalinizmu 1949-1956; Wieś w latach 1956-1989; Siercza dzisiaj – od roku 1990)

Aneks 1: O niektórych mieszkańcach Sierczy na przełomie lat 2004-2005.
Aneks 2: Amalia Gelband (Baranek), Brazylia, Dzieje rodziny Gelbandów w dobie Holocaustu.
Aneks 3: Leszek Hońdo: Inskrypcje nagrobne na cmentarzu żydowskim.

Spis ilustracji
Wykaz skrótów
Indeks osób
Indeks nazw geograficznych