ZAPOWIEDZI

ZAPOWIEDZI
Bolesław (Wasyl) Bawolak: Łemkowskie wesele w Świątkowej Wielkiej

Łemkowskie wesele z lat trzydziestych było rytuałem niepowtarzalnym w swojej obrzędowości, ceremoniale, odświętności, ilości wykonanych pieśni i osób zaangażowanych, aby ten – ludowo-cerkiewny obrządek – dopełnił się według nakazania tradycji i miejscowych zwyczajów.

Bolesław (Wasyl) Bawolak w swojej książce częściowo opartej na wspomnieniach i rodzinnych przekazach, wzbogaconych bogatą literaturą i materiałem źródłowym, zaprasza Czytelnika właśnie na takie wesele: trzydniowe, z muzyką, śpiewem, jadłem i napitkiem. Ale samo wesele jest już zwieńczeniem starań, swatania, oględzin majątku i wreszcie pozytywnych decyzji rodzin państwa młodych. Proces poprzedzający zawarcie małżeństwa autor także opisuje z właściwą sobie wnikliwością i szczegółowością.

Książka Bolesława Bawolaka „Łemkowskie wesele w Świątkowej Wielkiej” ukaże się w połowie lipca 2019 roku nakładem Wydawnictwa Żyznowski. Tymczasem zapraszamy do lektury fragmentów tej ciekawej pozycji.

Fragment rozdziału XXII: Powrót ze ślubu

Po zakończeniu ceremonii ślubnej orszak weselny wracał do domu w nastroju wesołości, śpiewając przez całą drogę. Szedł do domu weselnego młodej lub młodego, w zależności od tego, gdzie w przyszłości młodzi mieli mieszkać. Jeżeli młodzi mieli zamieszkać u młodego, wracano do domu młodej i tu odbywało się główne przyjęcie weselne (wesilnyj obid – hostyna). Taki przypadek był najczęściej spotykany; to rodzice młodej urządzali weselną gościnę i ponosili koszty z tym związane. Jeżeli młody przystawał do młodej (prystasz), to wesele rozpoczynało się w domu młodego. Hostyna zawsze kończyła się tam, gdzie młodzi mieli w przyszłości zamieszkiwać.

Po ślubie wesele szło w trochę zmienionym szyku: młodzi na czele orszaku, za nimi starosta, drużbowie z drużkami, swaszki, swatowie, swaszczaki, marszałka i pozostali goście. Ze ślubu państwo młodzi wracali już razem, trzymając się pod rękę lub za rękę (bo już przez całe życie mąż będzie żonę prowadzić).

czytaj dalej

Szczegółowy scenariusz obrzędu weselnego

1. Wywidyny – swatanie – akt zawarcia umowy przedmałżeńskiej dotyczącej spraw majątkowych między zainteresowanymi stronami przy współudziale swata-pośrednika.

2. Ohladyny – lustracja gospodarstwa przyszłego zięcia przez rodzinę dziewczyny.

3. Zmowyny i zaruczyny – przypieczętowanie umowy majątkowej, wyznaczenie terminu wesela.

4. Przygotowanie do wesela, obejmujące między innymi organizację drużyny weselnej, wygłaszanie zapowiedzi, zapraszanie gości, przygotowanie strojów weselnych, pieczywa obrzędowego, szczegółów dekoracyjnych oraz przygotowanie produktów żywnościowych i straw weselnych.

5. Zahrawyny i diwoczyj weczer – czas zabawy w przeddzień ślubu, kiedy to młodzi żegnają swój stan kawalerski i panieński.

6. Ślub – nadanie małżonkom zgodnie z nauką Cerkwi mocy prawnej sakramentu małżeństwa.

7. Przyjęcie weselne – główna uczta, biesiada weselna w domu weselnym.

8. Przenosiny młodych – przeprowadzka młodej do gospodarstwo męża.

9. Oczepiny – akt wyłączenia młodej z grupy dziewcząt i włączenie jej do stanu kobiet zamężnych oraz opuszczenie przez pana młodego grona kawalerów i wejścia do zespołu żonatych.

10. Omywanie – mycie się – przyjęcie obowiązków niewiasty (synowej) nad nowym gospodarstwem przez młodą.

11. Pokładyny – związane z fizyczną konsumpcją małżeństwa.

12. Zakończenie wesela – dzielenie się balcem, pożegnanie weselne.

13. Poprawiny – uczta weselna dla tych, którzy najwięcej napracowali się na weselu.

Fragment Rozdziału XXI: Ślub.

Ślub był najważniejszym, kulminacyjnym, centralnym wydarzeniem całego wesela. To poświęcenie związku przed Bogiem. Małżeństwo w tradycji Cerkwi wschodniej jest sakramentem świętym, który został ustanowiony przez Boga. Nikt nie wyobrażał sobie życia w małżeństwie bez ślubu „na wiarę” (na wiru). We wsi nie było takiego przypadku. Innych form zawierania ślubu, np. ślubu cywilnego, nie praktykowano i nie uznawano.

Ślub odbywał się po ogłoszeniu trzeciej zapowiedzi w daną lub częściej w następną niedzielę. Ślub zawierano w cerkwi parafialnej zawsze do południa (w Świątkowej najczęściej o godzinie 10.00), w miejscu zamieszkania pani młodej. czytaj dalej

Koronowanie młodych
Wspólny kielich
Wspólna procesja
Zdjęcie ślubnych koron
Modlitwy końcowe
Przysięga małżeńska

***
„ŻYDZI WIELICZKI I KLASNA 1872-2012” W ANGIELSKIEJ WERSJI JĘZYKOWEJ

W specjalizującym się w zachowywaniu lokalnej historii Wydawnictwie Zyznowski z siedzibą w Wieliczce opublikowaliśmy w 2012 roku, w 70. rocznicę zagłady Żydów z Wieliczki i okolicznych miejscowości, obszerną książkę o Żydach Wieliczki i Klasna w języku polskim. Pomogli nam w tym praktycznie wszyscy żyjący jeszcze w różnych krajach Żydzi – niegdysiejsi wieliczanie oraz ich rodziny, a także wielu potomków nieżyjących wielickich Żydów. Obecnie pracujemy nad angielskim wydaniem tej książki rozszerzonym o historie i wspomnienia Żydów z pobliskich Wieliczce Niepołomic, Dobczyc, Gdowa i okolicznych wsi.

Zwracamy się z prośbą do wszystkich zainteresowanych, przede wszystkim do Żydów pochodzących z tych miejscowości i okolic oraz ich potomków, o nawiązanie kontaktu z nami w celu opisania lub opowiedzenia historii swoich lub przodków, ewentualnie udostępnienia skanów posiadanych zdjęć, dokumentów itp.

Będziemy bardzo wdzięczni za pomoc w utrwaleniu pamięci o Żydach pochodzących z Wieliczki, Niepołomic, Gdowa, Dobczyc i okolic oraz w zapisaniu jej w historii tych polskich miejscowości.

***
Zyznowski Publishing, with its head office in Wieliczka, specializes in preserving local history. In 2012, on the 70th anniversary of the extermination of the Jews of Wieliczka and surrounding towns and villages, we published a comprehensive book on the Jews of Wieliczka and Klasno (in Polish). Almost all Jewish people originally from this area who are still alive today – now scattered around the world – and their families, and also many descendants of deceased Jews from Wieliczka, helped us in this undertaking. We are currently working on the English edition of the book, which has been extended to encompass histories and reminiscences of Jews from the nearby towns of Niepołomice, Dobczyce and Gdów, and the surrounding countryside.
We turn to everyone who is interested in local history – above all to Jews originating from this area and their descendants – with a request to establish contact with us for the purpose of telling us their stories or those of their forebears, and possibly making available scans of photographs, documents etc.
We would be very grateful for your help in keeping alive the memory of Jews originating from Wieliczka, Niepołomice, Gdów, Dobczyce and the surroundings, and also in inscribing them into the history of this area.

Prosimy o kontakt: redakcja (at) zyznowski.pl, +48 12 651-59-08 w. 33

Announcement about searching for the materials about the Jews of Wieliczka, Niepołomice, Gdów and Dobczyce (in Hebrew)

Wizyta Chaima Nachmana Bialika w Wieliczce 19 października 1931, zdjęcie zbiorowe przed szybem Daniłowicza: 1. Ryszard Wertheimer, 2. Nina Szmulewicz, 3. Chaim Bialik, 4. Janina Reichental, 5. Maurycy Klinghofer, 6. Oskar Lax, 7. Maurycy Horowitz, 8. Eliasz Licht, 9. Golda Licht, 10. Berta Zellner, 11. Mosze Szmulewicz, 12. Jakub Seidenfrau, 13. Herman Schnur, 14. Dawid Licht, 15. Izrael Dawid Beidaff.