The Jewish Community of Wieliczka. A Memorial Book

Książka wydana przez The Wieliczka Association in Israel, w Tel-Avivie, w roku 1980. Praca zbiorowa, zawiera wspomnienia w większości naocznych świadków Zagłady Żydów w Wieliczce. Teksty zamieszczono w językach, w jakich powstały – hebrajskim (dla mnie niedostępnym), polskim, angielskim. Zachowano oryginalną pisownię.
Książka jest źródłem wiedzy o Żydach wielickich. O ile fragmenty dotyczące czasów przed II wojną światową mówią o rzeczach znanych z innych opracowań, to teksty o czasie wojennym są unikalne. Bez ich znajomości nie można poznać, tym bardziej zrozumieć, co działo się w Wieliczce w czasie okupacji. Z niektórych tekstów jako źródeł, np. ze sprawozdania Michała Zellnera, skorzystali autorzy monografii Wieliczka. Dzieje miasta.

Spis treści (części angielskiej i polskiej):

Dr. M. Yahrblum
• Foreword (s.4)
• Wieliczka – The Salt City (s.7)
• Outline for the image of the community in Wieliczka at the beginning of the 20th C (s.15)

Yehoshua Ofer
• Zionism in our city in the second and third decade of this century (s.29)

Evidence
• Michael Zellner: The Nazi Atrocities in Wieliczka (s.36)
• Yoachim Wimer: Yom Kippur 1942, The First Sacrifice (s.44)
• Klein: My wanderings in Russia during the Holocaust period (s.45)
• Yehoshua Freifeld: From Poland to Israel via Russia (s. 53)
• J. Kornhauser: Years of hardship (s.57)
• Menasche Hollander: Wysiedlenie Żydów z Wieliczki (s.59)
• Maria Bill-Bajorkowa: Wysiedlenie Żydów z Wieliczki (urywek z pamiętnika)(s.63)
• Mieczysław Skulimowski: Zagłada szpitala żydowskiego w Wieliczce w roku 1942 (s.81)
• Henryk (Chaim) Brand: Moja droga do Izraela (s.88)
• Heniek i Moniek Salomon: Wspomnienia (s.91)

Szczególnie poleciłbym teksty Michała Zellnera, Mieczysława Skulimowskiego i Marii Bill-Bajorkowej. Pierwszy z nich porusza – jakże odległe po tym, co stało się później – początki prześladowania Żydów w Wieliczce. Następny autor, dr Skulimowski przekazuje relację unikatową – chyba nie przesadzę – na skalę światową. Opisuje historię „szpitala śmierci”, którego tragiczne dzieje zamknęły się w ciągu dosłownie kilkunastu dni. Wspomnienia Marii Bill-Bajorkowej zostały spisane na bieżąco, przez co być może najlepiej oddają ówczesne emocje bezpośrednich obserwatorów wydarzeń w Wieliczce. Czytając ten – skądinąd najbardziej szczegółowy w porównaniu z innymi – tekst, jest się trochę bliżej grozy. Grozy znanej z tekstów pisanych wyłącznie przez naocznych świadków i w miarę na bieżąco.
Na stopce redakcyjnej widzimy tradycyjne All Rights Reserved. Ziomkostwo Żydów Wieliczki w Izraelu zagwarantowało sobie w 1980 roku jeszcze prawa autorskie do tekstów. W ciągu 27 lat, jakie minęły od tamtego czasu, Stowarzyszenie przestało niestety istnieć. Członkowie założyciele zapewne powymierali, a ich inicjatywy nikt nie kontynuuje.
(WŻ)

Książka jest dostępna na stronie internetowej The New York Public Library pod adresem:

http://yizkor.nypl.org/index.php?id=1094